EvaluatieScore Blog
Inzichten over leerwaarde, project-evaluaties en AI
Waarom een verplichte eindverantwoording zelden tot een leermoment wordt
Subsidie- en auditregels dwingen vaak een eindevaluatie af, maar een document dat vooral een dossier moet sluiten wordt zelden gelezen om te leren. De vier bouwstenen uit OECD DAC, Gate 5, PRINCE2 en CIPP vragen om geen specifieke aanleiding; het verschil zit in wie het stuk beoordeelt.
Lees verder →Een inzicht is geen actiepunt: waarom de meeste lessons-logs niets veranderen
Een lessons learned die geen besluit is, overleeft de overdracht naar het volgende project niet. Vier onafhankelijke evaluatiekaders wijzen naar dezelfde oplossing: een trigger, een eigenaar en een moment.
Lees verder →Spreek af wie de uitkomst mag afzwakken, voordat je die kent
Onafhankelijke validatie is een van de bouwstenen waarop evaluatiekaders convergeren, maar in de praktijk wordt een ongunstige uitkomst vaker afgezwakt dan vervalst. Wie dat wil voorkomen, legt vooraf vast wie een evaluatie mag aanpassen.
Lees verder →Een project dat op tijd en binnen budget is opgeleverd, zegt nog niets over of het werkte
Een project dat op tijd en binnen budget wordt opgeleverd, toetst een andere belofte dan de baten uit de business case. Vier onafhankelijke evaluatiekaders zetten juist die batentoets voorop, maar die vraag wordt bij opleveren zelden nog gesteld.
Lees verder →Drie evaluaties, dezelfde oorzaak en niemand die ze naast elkaar legt
Een lessons-log per project levert zelden organisatieleren op. De herhaling van een oorzaak wordt pas zichtbaar als je evaluaties naast elkaar legt, en dat vraagt een vaste structuur en iemand die de opdracht heeft om over projecten heen te lezen.
Lees verder →De bouwstenen van een evaluatie liggen er vaak al — alleen niet bij elkaar
Een afsluitformulier, een incidentenlogboek en een retrospectief voelen als afronding, maar zijn geen evaluatie. Vier onafhankelijk ontwikkelde kaders wijzen naar dezelfde vier bouwstenen — en naar wat er meestal ontbreekt.
Lees verder →Een evaluatie die niet in de agenda staat, gebeurt nooit
Evaluaties stranden zelden op onwil, maar op het ontbreken van een vooraf vastgelegd moment. Wat de vier evaluatiekaders en Williams' onderzoek daarover zeggen — en hoe je dat oplost.
Lees verder →Onafhankelijk evalueren begint niet bij een externe auditor
Vier kaders eisen onafhankelijke validatie, maar in de praktijk is dat vaak een auditor of niemand. Ertussenin zit een reeks werkbare vormen, als je ze op tijd kiest.
Lees verder →Tegen welke belofte toets je, als niemand meer weet wat die was?
Vier evaluatiekaders veronderstellen dat je toetst tegen de oorspronkelijke belofte — maar na reorganisaties en personeelswisselingen is die belofte vaak niet meer te vinden. Wat dat praktisch betekent voor wie een project wil evalueren.
Lees verder →Een aanbeveling zonder eigenaar verdwijnt vanzelf
Een evaluatie met goede aanbevelingen verandert zelden iets, omdat niemand buiten het projectteam eigenaar is van de opvolging. Drie concrete stappen zorgen ervoor dat een les daadwerkelijk in beleid landt.
Lees verder →Waarom de les van dit project het volgende project niet bereikt
Een evaluatie kan onafhankelijk en grondig zijn en toch nergens landen: zonder aangewezen proces steekt een les zelden over naar het volgende, vergelijkbare project.
Lees verder →Wat een evaluatie wél levert — en wat niet bewezen is
Er is weinig hard bewijs dat een goede evaluatie tot betere volgende projecten leidt. Wel aantoonbaar: vier onafhankelijk ontwikkelde kaders wijzen naar dezelfde vier bouwstenen voor een zinvolle evaluatie.
Lees verder →De PRINCE2-praktijk levert een lessons-log op. Zelden een evaluatie.
PRINCE2-projecten leveren standaard een lessons log op, maar dat is nog geen evaluatie. Drie kleine toevoegingen — vooraf vastgestelde criteria, een onafhankelijke lezer en een eigenaar voor de opvolging — maken het verschil.
Lees verder →Waarom de meetlat voor een project er al moet staan vóór het project begint
Vier onafhankelijke evaluatiekaders komen los van elkaar tot dezelfde bouwsteen: succescriteria die vooraf zijn vastgesteld, niet achteraf ingevuld. Wat dat in de praktijk vraagt van een projectevaluatie.
Lees verder →Vier onafhankelijke kaders, dezelfde vier bouwstenen voor een evaluatie
OECD DAC, de Britse Gate 5-toets, de PRINCE2-praktijk en Stufflebeams CIPP-model zijn onafhankelijk van elkaar ontwikkeld — en komen toch op dezelfde vier bouwstenen voor een evaluatie uit.
Lees verder →De blinde vlek van de zelfevaluatie is een gebrek aan onafhankelijkheid
Vier onafhankelijk ontwikkelde evaluatiekaders wijzen op hetzelfde punt: wie het project leidde, hoort niet als enige te bepalen of het geslaagd is. Wat dat betekent voor uw volgende evaluatie.
Lees verder →Waarom we geen hindsight-bias-claim maken
Hindsight bias en self-serving bias zijn aantrekkelijke verklaringen voor waarom evaluaties vaak te positief uitvallen. Ons eigen bronnenonderzoek vond geen onderbouwing die specifiek gaat over ex-post projectevaluaties — dus gebruiken we die claim niet.
Lees verder →Waarom 'we bespreken het nog even nabij' geen evaluatie is
Een informele nabespreking voelt als evaluatie, maar mist meestal het essentiële: een vooraf vastgestelde vraag, scope en criteria. Dat onderscheid is de eerste categorie waarop EvaluatieScore een rapport toetst.
Lees verder →Van plan naar evaluatie: de hele projectlevenscyclus in zes tools
CaseCheck voor de business case, PlanScore voor het plan van aanpak, RisicoRadar voor risico's, StakeholderScan voor de omgeving, RapportageScore tijdens de uitvoering en EvaluatieScore voor de evaluatie achteraf. Eén samenhangende suite langs de hele levenscyclus van een project.
Lees verder →'Het onderlinge leerproces verkeert nog in een beginstadium' — wat de Rekenkamer in 2013 al zag
In 2013 concludeerde de Algemene Rekenkamer dat het lerend vermogen van het Rijk rond ICT-projecten nog onvolwassen was. Is dat inmiddels beter, of herkennen we het patroon nog steeds in de meeste organisaties?
Lees verder →Het gat tussen ex-ante en ex-post: waarom elk groot ICT-project vooraf wordt getoetst, en achteraf bijna nooit
De commissie-Elias zorgde ervoor dat groot ICT-project vooraf verplicht wordt getoetst. Wat er ná afloop mee gebeurt, is in Nederland aan niemand opgedragen. Dat instrumentele gat is de scherpste bevinding uit ons bronnenonderzoek.
Lees verder →Het CIPP-model van Stufflebeam stelt vier vragen voor een gestructureerde terugblik
Context, Input, Process, Product. Het CIPP-evaluatiemodel van Daniel Stufflebeam biedt een methodologisch fundament voor projectevaluatie — inclusief een eis die de meeste evaluatierapporten overslaan: de metaevaluatie.
Lees verder →Gate 5: hoe de Britse overheid onafhankelijk toetst of beloofde baten er ook echt zijn gekomen
De Britse Infrastructure and Projects Authority kent een assurance-moment dat specifiek na oplevering toetst of baten zijn gerealiseerd: Gate 5. Het is een van de weinige gezaghebbende voorbeelden van een écht ex-post-toetsmoment.
Lees verder →Documenteren is niet hetzelfde als leren
Een lessons-learned-rapport dat in een la verdwijnt, verandert niets. Williams (2007) onderzocht waarom lessen uit projecten zelden landen in het bredere beleid van een organisatie — en wat er wél nodig is.
Lees verder →Zes OECD DAC-vragen voor elke projectevaluatie
Relevance, coherence, effectiveness, efficiency, impact, sustainability. De OECD DAC-criteria zijn ontwikkeld voor ontwikkelingssamenwerking, maar het zijn zes vragen die in bijna elke projectevaluatie thuishoren.
Lees verder →Batenrealisatie-governance valt tussen wal en schip na oplevering
Een business case belooft baten. Een project wordt opgeleverd. En dan? In de meeste organisaties valt batenrealisatie-governance tussen wal en schip, precies op het moment dat het projectteam wordt ontbonden.
Lees verder →